Please Wait

فرهاد رجالي 7 ماه پیش 0 نظر

چکیده

کودهاي بیولوژیک علاوه بر اثرات مثبت که بر حاصلخیزي پایدار خاك دارد، از جنبه هاي اقتصادي و زیست محیطی نیز مثمرثمر واقع شده و می توانند به عنوان جایگزین مناسب و مطلوب براي تمامی یا حداقل بخشی از کودهاي شیمیایی باشند. از مهمترین انواع کودهاي بیولوژیک میتوان به قارچهاي آربوسکولار میکوریزي اشاره کرد. با توجه به گستردگی استفاده از قارچ کش Carboxin Thiram براي کنترل عوامل بیماریزاي قارچی در کشت گندم و به منظور تعیین میزان تأثیر این قارچ کش در برقراري رابطه همزیستی گیاه گندم با گونه هاي مختلف قارچهاي میکوریز آربسکولار، این پروژه طراحی و اجراء گردید. با انجام آزمون گلخانه اي، تأثیر قارچ کش Carboxin Thiram در دو سطح مصرف (به میزان دو در هزار) و عدم مصرف بر همزیستی شش گونه از قارچهاي میکوریزي (Glomus versiforme، Glomus geosporum، Glomus sp، Glomus mosseae، Glomus clarum Glomus caledonium) بر شاخص هاي رشد گیاه گندم رقم چمران و همچنین بر روي تعداد اسپور و درصد کلونیزاسیون ریشه گیاه با این قارچ ها بررسی گردید. نتایج تحقیق نشان داد که استفاده از این قارچ کش به صورت بذرمال تأثیر معنی داري در هیچ یک از اجزاء عملکردي گیاه در بر نداشت. تلقیح با قارچ میکوریز و استفاده از Carboxin Thiram تعداد اسپور (p<0.01) و درصد کلونیزاسیون ریشه (p<0.05) را به طور معنی داري افزایش داد. بیشترین تعداد اسپور تولیدي در همزیستی قارچ Glomus geosporum و در سطح استفاده از Carboxin Thiram با 34/37 34 اسپور به ازاء هر گرم خاك و کمترین میزان در قارچ G.clarum با 5 اسپور در هر گرم خاك مشاهده شد. نتیجه کلی حاصل از این پژوهش حاکی از عدم تأثیر منفی بکارگیري بذور گندم حاوي قارچ کش Carboxin Thiram در برقراري رابطه همزیستی میکوریزي با گونه هاي مورد استفاده در این تحقیق می باشد.

 

مقدمه

هدف از مصرف کودهاي بیولوژیک، تقویت حاصلخیزي خاك و تأمین تمام و یا بخشی از نیازهاي گیاه به یک یا چند عنصر غذایی و همچنین در مواردي افزایش توانایی گیاه در برابر تنشهاي زنده و غیر زنده می باشد. کودهاي بیولوژیک فراورده هایی هستند شامل سلول هاي زنده از گونه هاي مختلف میکروارگانیسم هایی که توانایی تبدیل عناصر غذایی از فرم غیر قابل جذب به فرم قابل جذب براي استفاده گیاهان طی فرایندهاي بیولوژیکی را دارا می باشند. در حال حاضر کودهاي بیولوژیک به عنوان گزینه اي جایگزین براي بخشی از کودهاي شیمیایی، به منظور افزایش حاصلخیزي خاك در تولید محصولات در کشاورزي پایدار مطرح شده اند. یکی از مهمترین انواع کودهاي بیولوژیک قارچهاي میکوریزي هستند. همزیستی میکوریزي گسترده ترین همزیستی شناخته شده بین گیاهان و میکروارگانیسم ها می باشد. حدود 83% از گیاهان دولپه اي و 79% از گیاهان تک لپه اي با قارچ میکوریز رابطه همزیستی دارند. در این همزیستی قارچ با گرفتن کربن آلی و همچنین ترکیبات ناشناخته دیگر از گیاه میزبان به رشد خود ادامه داده و از طرف دیگر در شرایط مختلف و بخصوص در مواردي که گیاه با محدودیتها و تنشهاي محیطی روبرو می باشد، بقاء، رشد و توسعه گیاه میزبان را با تأمین عناصر غذایی به خصوص فسفر و آب مورد حمایت قرار میدهد. گیاهان میکوریزي در مقایسه با گیاهان غیرمیکوریزي به دلیل وجود یک شبکه ریسهاي گسترده در ریشه از جذب بالاتر مواد غذایی برخوردار می باشند. ریسه، رابط بین خاك و ریشه گیاه است همچنین داراي سطح وسیعی است که به صورت یک سیستم جذب اضافی، ریشه گیاه میزبان را در جذب عناصر معدنی به خصوص فسفر کمک می نماید. فسفر اغلب به صورت فسفاتهاي معدنی کم محلول و یا نامحلول و یا به صورت فسفر آلی در خاك وجود دارد که به سهولت براي گیاهان قابل استفاده نیستند، بنابراین براي رفع کمبود فسفر مورد نیاز گیاهان، این عنصر را به صورت کودهاي شیمیایی فسفردار به خاك اضافه می کنیم. هر ساله بین 75 الی 90 درصد فسفر اضافه شده به خاك به دلیل آهکی بودن اکثر خاكها، وجود pH بالا، تنش خشکی، وجود بیکربنات در آب آبیاري و کمبود مواد آلی موجود در خاك و همچنین در اثر ترکیب با یونهاي کلسیم، آلومینیوم و آهن در خاك به صورت رسوب در می آید و به مصرف گیاه نمی رسند. حرکت به سمت استفاده از تکنولوژيهاي مدرن براي تولید زاد مایه قارچ هاي میکوریز آربسکولار و استفاده از ترکیبات جدید میتواند ضمن افزایش زمینه کاربرد این ترکیبات زیستی در کشور زمینه مناسبی را براي کاهش مصرف کودهاي شیمیایی فسفره فراهم آورد.

در دنیاي امروز گندم نه تنها یک ماده غذایی اساسی و مهم است بلکه از لحاظ سیاسی نیز از اهمیتی هم پایه نفت و حتی برتر از آن برخوردار می باشد. عملکرد پائین گندم در ایران در مقایسه با جهان عمدتاً بواسطه کمبود آب و ناکارآمد بودن مدیریت هاي زراعی اعمال شده است. بنابراین میتوان گفت که گندم استراتژیک ترین محصول زراعی در دنیا می باشد . در کشور ما مصارف سرانه گندم در حدود دو برابر مصرف جهانی است. بر طبق اطلاعات آمارنامه کشاورزي وزارت جهاد کشاورزي در سال زراعی 1388-89 حدود 7 میلیون هکتار از اراضی زراعی کشور به کشت گندم اختصاص داده شده و میزان تولید گندم حدود 13/4 میلیون تن برآورد شده است. گندم را معمولاً دانه یی حاوي نشاسته می دانند لیکن پروتئینهاي موجود در دانه مهمترین ترکیبات بیولوژیکی و متابولیسمی آن محسوب می شوند. پروتئینهاي موجود در دانه از یک طرف منبع ازت و آمینواسیدهاي مورد نیاز در هنگام جوانه زدن جنین بوده و از طرف دیگر فاکتور مهم در مکانیسم پخت و ارزش غذایی نان محسوب می شود.

در کشاورزي رایج به منظور کنترل علف هاي هرز و آفات از علف کش ها و آفت کش ها استفاده می شود. آفت کش ها میکروارگانیسم هاي غیر هدف را با دخالت در پروسه هاي حیاتی مانند تنفس، فتوسنتز و واکنش هاي بیوسنتزي مانند رشد دیواره سلولی، تقسیم و ترکیب مولکولی تحت تأثیر قرار می دهند. قارچ کشها در مقایسه با ضد عفونی کننده ها معمولا آلودگی میکوریزي را به تأخیر انداخته و یا کاهش می دهند ولی به ندرت آن را کاملاً ریشه کن مینمایند. قارچ کش هاي غیر سیستمیک نظیر Thiram می توانند قارچهاي میکوریزي را از طریق ممانعت از تندش اسپور تحت تأثیر قرار دهند و نسبت به قارچکش هاي سیستمیک آسیب کمتري به همزیستی میکوریزي وارد می نمایند. قارچ کشهاي سیستمیک نظیر Benomyl، Banrot، Thiabendazole، Vitavax، Thiophanate و Terrazol به همزیستی میکوریزي آسیب بیشتري وارد می نمایند. آنها تندش اسپور و رشد قارچ را در درون بافت ریشه تحت تأثیر قرار می دهند. قارچ کش Carboxin Thiram با نام تجاري Vitavax Thiram قارچ کش مختلط با طیف اثر گسترده متشکل از یک ترکیب سیستمیک (Carboxin از گروه اکساتین ها) و یک ترکیب تماسی (Thiram از گروه دي تیوکاربامات ها) می باشد که نحوه اثر Carboxin از طریق اختلال در تنفس سلولی است و Thiram در اثر اختلال عمومی در کار آنزیم ها اثر خود را اعمال می کند. از جمله بیماري هاي قارچی گیاه ارزشمند گندم سیاهک آشکار و پنهان می باشد که براي مبارزه با آنها استفاده از قارچ کش Carboxin Thiram امري ضروري است. در این میان پوشش بذر با قارچ کش یکی از عملیات رایج براي ظهور بهتر گیاهچه ها از خاك و جلوگیري از حمله اولیه آفات به بذر می باشد. این نوع از عملیات زراعی تقریباً به عنوان یک عملیات موفق براي کنترل بیمارگرهاي بذر زاد و همچنین انواع بیمارگرهاي عامل پژمردگی گیاهچه محسوب میشود.

با توجه به گستردگی استفاده از قارچ کش Carboxin Thiram در کشت گندم در ایران و به منظور تعیین میزان تأثیر این قارچ کش در برقراري رابطه همزیستی گیاه گندم با گونههاي مختلف قارچهاي میکوریز آربسکولار این پروژه طراحی و به مرحله اجراء درآمد تا در نهایت مناسب ترین گونه هاي قارچهاي میکوریزي براي استفاده به صورت زاد مایه و به شکل همزمان با قارچ کش Carboxin Thiram مشخص شود.

 

مواد و روش ها

تهیه زاد مایه قارچ هاي میکوریز آربوسکولار

براي انجام این آزمون از شش گونه قارچی تهیه شده از کلکسیون میکروبی بخش تحقیقات بیولوژي خاك موسسه تحقیقات خاك و آب به شرح زیر استفاده گردید:

Glomus clarum,، Glomus caledonium ،Glomus mosseae ،sp Glomus ، Glomus geosporum Glomus versiforme

بذور استریل (در شرایط استریل به ترتیب شستشو با توئین 20 و آب کشی کامل، غوطه ور شدن در الکل 96 درجه به مدت 30 ثانیه، خالی کردن الکل و قرار دادن بذور در محلول هیپوکلریت سدیم حاوي 1/5% کلر فعال به مدت 8 دقیقه، شستشو با آب مقطر استریل به تعداد 6-8 بار به منظور رفع سمیت هیپوکلریت سدیم) و جوانه دار شده ذرت (قرار دادن بذور استریل در پلیت حاوي آب، آگار و انکوباسیون در دماي 25 درجه به مدت 2 روز) به منظور تکثیر زاد مایه هاي قارچی تهیه شدند. بذرها در گلدان هاي پلاستیکی هفت کیلوگرمی ضدعفونی شده ( به ترتیب شستشو با مایع ظرفشویی ، شستشو با محلول 2% هیپوکلریت سدیم بمدت 15 دقیقه ، آبکشی کامل) حاوي ماسه استریل 75 درصد و خاك لوم 25 درصد کشت شدند. هر گلدان با 50 گرم از زاد مایه حاوي گونه مورد نظر تلقیح گردید. بدین ترتیب که ابتدا لایه اي از خاك سطح گلدانها را کنار زده و در مرکز هر گلدان حفره اي به ارتفاع یک سانتی متر ایجاد گردید. سطح حفرات با زاد مایه قارچی پر و سپس با خاك هر گلدان پوشانیده شد. گلدان ها در گلخانه به مدت 4 ماه با نور طبیعی و درجه حرارت 20-28 درجه سانتی گراد قرار داده شده و هفته اي یک بار با آب مقطر استریل و یک بار با محلول غذایی هوگلند استریل با 1/2 غلظت فسفر آبیاري گردید. پس از اتمام دوره رشد، گیاهان ذرت از سطح گلدان ها قطع و زاد مایه هاي تهیه شده درون نایلون هاي پلاستیکی و درون یخچال در دماي 4 درجه سانتی گراد تا زمان شروع آزمون نگهداري گردیدند. قبل از انجام آزمایش و کاشت گیاه تعداد اسپورهاي موجود در زاد مایه هاي آماده شده به روش الک مرطوب به منظور تعیین میزان استفاده از هر زاد مایه در دو تکرار انجام گردید.

 

تهیه نمونه خاك براي آزمون گلخانهاي و اندازه گیري خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آن

براي انجام آزمون گلخانهاي نمونه برداري از عمق صفر تا 30 سانتی متري از خاك یکی از قطعات مزرعهاي موجود در ایستگاه تحقیقات خاك و آب کرج که چندین سال به صورت آیش باقی مانده بوده استفاده گردید. براي حذف تکههاي سنگ، نمونه خاك پس از هوا خشک شدن از الک 5 میلیمتري عبور داده شد. از خصوصیات فیزیکی خاك مورد آزمون، بافت خاك به روش هیدرومتري، از خصوصیات شیمیایی pH و EC خاك با استفاده از روش گل اشباع، پتاسیم قابل جذب گیاه با استفاده از روش استات سدیم نرمال با pH7، فسفر قابل جذب گیاه با استفاده از روش اولسن، کربن آلی خاك با استفاده از روش اکسیداسیون با دي کرومات پتاسیم و مقدار آهن، مس، منگنز و روي قابل جذب گیاه از طریق عصاره گیري با DTPA و قرائت با دستگاه جذب اتمی اندازه گیري شد.

 

اندازهگیري خصوصیات بیولوژیکی خاك مورد آزمون

از خصوصیات بیولوژیکی، شمارش اسپور قارچهاي میکوریز آربسکولار بومی به روش الک مرطوب در دو تکرار و همچنین بخشی از جمعیت کل این قارچهاي بومی که توانایی کلونیزه کردن ریشه گیاه میزبان را دارند به روش MPN1 اندازه گیري شد. تعیین جمعیت فعال قارچهاي میکوریز آربسکولار خاك مورد آزمون به روش بیشترین تعداد احتمال یا MPN از نمونه خاك رقت هاي صفر، 0/1، 0/01 و 0/001 با پوکه استریل (پنج تکرار از هر رقت در تیوپ هاي استریل به ابعاد 2/2x11 سانتی متر) آماده گردید. در هر تیوپ تعداد 2 عدد بذر استریل و جوانه دار شده ذرت کشت گردید. پس از گذشت زمان 4 هفته، گیاهچه ها برداشت و با آب شسته شدند. سپس ریشه ها با ماده رنگی تریپان بلو (به ترتیب قرار دادن ریشه ها در لوله آزمایش، ریختن محلول 10% KOH بر روي ریشه ها، قرار دادن آنها در اتوکلاو به مدت 4 دقیقه، شستشوي ریشه ها 6-8 بار با آب مقطر، ریختن محلول آب اکسیژنه قلیایی یعنی 3 میلی لیتر هیدروکسید آمونیوم + 30 میلی لیتر 10% H2O2 بر روي آنها به مدت 10 دقیقه، شستشوي کامل با آب، ریختن محلول اسید کلریدریک 1% بر روي ریشه ها به مدت 3 دقیقه، خالی کردن اسید و رنگ آمیزي با محلول رنگی تریپان بلو در لاکتو گلیسرول) رنگ آمیزي شدند. پس از رنگ آمیزي ریشه، برقراري و یا عدم برقراري رابطه همزیستی میکوریز آربسکولار که مشخصه آن وجود و یا عدم وجود اندام مشخصه قارچ شامل رشته هاي هیفی، اسپورها، وزیکول ها و آربسکول ها می باشد براي تمام سیستم هاي ریشه اي در پتري دیش هاي مجزا توسط استریومیکروسکوپ (بینوکولار) با بزرگنمایی 45 بررسی شد. محاسبه MPN مطابق جدول فیشر و یاتز انجام گردید.

 

بررسی تأثیر قارچ کش بر همزیستی میکوریزي طرح آزمایش

اثر قارچ کش Carboxin Thiram تهیه شده از شرکت خدمات حمایتی کشاورزي بر همزیستی میکوریزي در گیاه گندم رقم چمران تهیه شده از موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج طی یک آزمون گلخانه اي و تا مرحله نهایی محصول دهی گیاه مورد بررسی قرار گرفت. با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با دو فاکتور تلقیح میکوریزي (در شش سطح تلقیح و یک سطح عدم تلقیح) و قارچ کش Carboxin Thiram (در دو سطح استفاده به میزان دو در هزار گرم و عدم استفاده) با 4 تکرار براي هر تیمار و جمعاً 56 واحد آزمایشی (گلدان)، کاراترین ترکیب همزیستی گیاه گندم رقم چمران با گونه هاي مختلف قارچهاي میکوریزي در حضور این قارچ کش مورد ارزیابی قرار گرفت. شاخص هاي بررسی شده عبارت بودند از وزنتر و خشک اندام هوایی گیاه ، طول خوشه ، طول ساقه ، فاصله میان گره اي، تعداد پنجه ، تعداد دانه در خوشه ، وزن دانه در خوشه ، وزن هزار دانه ، درصد کلنیزاسیون ریشه با قارچ و میزان اسپورزایی قارچ در محیط پیرامون ریشه.

 

گشت گیاه و اعمال تیمارها

بذرهاي یکدست و سالم استریل (استفاده از هیپوکلریت سدیم با 1/5% کلر فعال به مدت 6 دقیقه) در زیر هود لامینار هوا خشک شده و سپس نیمی از بذرها با قارچ کش Carboxin Thiram به نسبت 2 در هزار گرم تیمار گشتند. تعداد 10 بذر در گلدانهاي پلاستیکی 7 کیلوگرمی ضد عفونی شده محتوي خاك و زاد مایه هاي مورد نظر کشت شدند. با در نظر گرفتن 200 اسپور قارچ به ازاء هر بذر مقدار کافی از هر زاد مایه قارچی به گلدان هاي مربوطه اضافه گردید. پس از دو هفته تعداد هفت گیاهچه نگهداري شده و بقیه حذف شدند. گیاهان در گلخانه با دماي 250C تا 280C به مدت چهار ماه رشد کردند. گلدان ها هفته اي دو بار با آب معمولی و از ماه دوم هفته اي یک بار با محلول غذایی هوگلند آبیاري شدند، و تنها یک بار از کود اوره به میزان 0/14 گرم به ازاء هر گلدان در مرحله ظهور سنبله ها استفاده به عمل آمد.

 

اندازه گیري اجزاء عملکردي گیاه

اندازهگیري تعداد پنجه با شمارش آن ها پس از کامل شدن پنجه ها، اندازه گیري اجزاي عملکردي شامل طول سنبله، ارتفاع بوته و فاصله میان گره اي با خط کش در زمان رسیدگی فیزیولوژیک گندم انجام شد. همچنین با گذشت چهار ماه از شروع آزمایش و با رسیدن کامل گیاهان گندم بوته ها از سطح خاك قطع و وزن تر اندام هوایی ، وزن خشک اندام هوایی، تعداد دانه در سنبله، وزن دانه در سنبله و وزن هزار دانه اندازه گیري شد. همچنین ریشه گیاه به منظور تعیین درصد کلونیزاسیون میکوریزي از تمامی گلدان ها برداشت و پس از شسته شدن کامل با آب به ظروف پلاستیکی حاوي الکل اتیلیک 50 درصد انتقال داده شدند. به منظور شمارش اسپور نیز نمونه هاي خاك از هر گلدان در کیسه هاي پلاستیکی در سردخانه با دماي 4 درجه سانتی گراد نگهداري شدند. شمارش اسپور ها طبق روش الک مرطوب و تعیین درصد کلنیزاسیون ریشه طبق روش تقاطع خطوط شبکه به شرح ذیل انجام گردید:

 

تعیین درصد کلنیزاسیون ریشه با قارچهاي میکوریز آربسکولار

ابتدا نمونه هاي ریشه با محلول رنگی تریپان بلو در محلول لاکتوگلیسرول رنگ آمیزي شدند. سپس از هر نمونه تعداد 100 قطعه سالم به طول 1 سانتی متر با چاقوي جراحی بریده شده و تمامی قطعات در پلیتی با قطر 9 سانتی متر، که به ابعاد 1x1 سانتی متر مشبک شده بود، به طور تصادفی توزیع شدند. تعیین درصد کلنیزاسیون ریشه ها با استفاده از روش تقاطع خطوط شبکه انجام شد

 

تجزیه و تحلیل آماري طرح

داده ها با نرم افزار SAS تجزیه و تحلیل شده و براي رسم نمودارها از نرم افزار Excel استفاده گردید. همچنین مقایسه میانگین ها توسط آزمون Tukey به دلیل توان بیشتر و دقت بالاتر این آزمون در مقایسات چندگانه انجام شد.

 

نتیجه و بحث

نتایج اندازهگیري خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاك مورد آزمون در جدول شماره 1 آورده شده است. اندازه گیري خصوصیات بیولوژیکی خاك نیز نشان داد که تعداد اسپورهاي قارچهاي میکوریز آربسکولار بومی در 10 گرم خاك 5 عدد و تعداد اندام هاي فعال این قارچ ها 1/1 propagule/cm3 می باشد.

نتایج تجزیه واریانس صفات اندازه گیري شده در آزمایش گلخانه اي (جدول 2) نشان داد که تیمار هاي قارچی، دو صفت یعنی تعداد پنجه و وزن خشک اندام هوایی گیاه گندم را در سطح یک درصد آماري تحت تأثیر قرار داد. از لحاظ تعداد پنجه در حضور و عدم حضور قارچ کش ، تیمارهاي میکوریزي باعث افزایش این صفت شدند که آن را می توان به تأثیر گونه هاي مختلف قارچ هاي میکوریزي در افزایش سطح جذب ریشه از طریق گسترده کردن شبکه هیفی خود و همچنین توانایی آن ها در افزایش هدایت هیدرولیکی ریشه ، افزایش جذب آب و افزایش جذب عناصر معدنی به ویژه فسفر دانست. در مطالعات بسیار زیادي به نقش قارچ هاي میکوریزي در افزایش توانایی گیاه در جذب بیشتر عناصر معدنی و آب اشاره شده است. با اضافه کردن قارچ کش Carboxin Thiram گونه هاي مختلف قارچ هاي میکوریزي از لحاظ این صفت پاسخ هاي متفاوتی را به اضافه کردن این قارچ کش داده اند، لیکن تفاوت هاي مشاهده شده از لحاظ شاخص پنجهدهی با توجه به سطوح آماري در نظر گرفته شده در این آزمون معنیدار نگردید. در تیمار شاهد بدون تلقیح ، استفاده از قارچ کش تعداد پنجه را در گیاه گندم کاهش داده است که این نشان دهنده تأثیري است که این نوع قارچ کش بر فیزیولوژي گیاه و همچنین بر جامعه میکروارگانیسم هاي مفید خاکزي داشته و از طریق تأثیر منفی بر فعالیت آن ها توانایی گیاه را در جذب عناصر معدنی و آب کاهش داده و در نتیجه تعداد پنجه نیز کاهش یافته است. افزایش وزن خشک اندام هوایی گیاه را هم میتوان یک اثر ثانویه از افزایش تعداد پنجه در گیاه دانست. بدیهی است هرچقدر تعداد پنجه در گیاه بیشتر باشد نشان دهنده وضعیت مطلوب تر گیاه از لحاظ تغذیه اي و افزایش وزن خشک نهایی گیاه می باشد. سایر صفات مورد بررسی از جمله طول ساقه ، طول خوشه ، فاصله میان گره اي و تعداد دانه در خوشه، وزن دانه در خوشه، وزن هزار دانه و وزن تر اندام هوایی تحت تأثیر رابطه همزیستی میکوریزي قرار نگرفته است که شاید بتوان دلیل آن را به وابستگی زیاد این صفات به خصوصیت ژنتیکی گیاه گندم نسبت داد.

جدول مقایسه میانگین ها (جدول 4) نشان می دهد که استفاده از تیمار قارچ کش، وزن هزار دانه را در سطح یک درصد آماري تحت تأثیر خود قرار داده است. قارچ کش Carboxin Thiram یک قارچ کش تماسی- سیستمیک میباشد که بخشی از آن وارد پیکره گیاه شده و بنابراین می تواند از طریق تأثیر بر فیزیولوژي گیاه و به صورت یک اثر ثانویه وزن هزار دانه گیاه گندم را افزایش دهد. چنین نتایجی توسط فوستر و همکاران در مورد دو قارچ کش Triadimefon و Pyrazophos که از انواع قارچ هاي سیستمیک می باشند نیز گزارش شده است. این محققین خصوصیاتی شبیه هورمون سیتوکینین را براي قارچ کش اولی گزارش کرده اند. استفاده از این قارچ کش ها باعث سبزي بیشتر برگ ها شده و مرگ گیاه را به تأخیر انداخته و در نهایت رشد بیشتري براي گیاهان به دنبال داشته است. ون آلتن و همکاران نیز با انجام تحقیقی نشان دادند که استفاده از قارچ کشهاي سیستمیک Triadimefon و Pyrazophos همزیستی ایجاد شده بین گیاه میزبان و گونه هاي مختلف قارچ هاي میکوریزي را بهبود بخشیده است.

نتایج تجزیه واریانس دو صفت بیولوژیک اندازهگیري شده یعنی تعداد اسپور تولید شده توسط گونه هاي میکوریزي و درصد کلونیزاسیون ریشه گیاه گندم با این قارچ ها نیز در جدول شماره 3 آمده است. این نتایج نشان داد که تلقیح با قارچ میکوریز تعداد اسپور را در سطح یک درصد آماري و درصد کلونیزاسیون ریشه را در سطح پنج درصد آماري تحت تأثیر خود قرار داده است. بیشترین اسپور تولیدي در همزیستی قارچ G. geosporum با حدود 31 اسپور به ازاء هر گرم خاك با گیاه گندم مشاهده گردید. از این لحاظ نیز گونه هاي مختلف قارچ هاي میکوریزي متفاوت از یکدیگر بودند. لیکن اضافه کردن قارچ کش Carboxin Thiram به جز در گونه G.clarum در سایر گونه ها، افزایش تولید اسپور را به دنبال داشته است. اضافه کردن گونه هاي مختلف قارچ هاي میکوریزي در تمامی موارد درصد کلونیزاسیون ریشه گیاه گندم را افزایش داده است که نتیجه پاسخ گیاه گندم به تلقیح با قارچ هاي میکوریزي می باشد. همچنین اضافه کردن قارچ کش Carboxin Thiram به جز درمورد همزیستی ایجاد شده بین گیاه گندم با G.mosseae که آن را تحت تأثیر قرار نداده است در بقیه موارد درصد کلونیزاسیون ریشه گیاه گندم با سایر گونه هاي قارچ هاي میکوریزي را افزایش داده است.

تأثیرات قارچ کشها بر روي قارچ هاي میکوریزي از نظر زیان آور بودن یا مفید بودن متفاوت است. نتایج به دست آمده از این گونه بررسی ها تحت تأثیر عوامل متعددي از جمله روش استفاده از قارچ کش، نوع قارچ کش، گونه قارچ، نوع گیاه میزبان استفاده شده، درجه حرارت و میزان رطوبت خاك قرار می گیرد. عامل اول روش استفاده از قارچ کش است که معمولاً اضافه کردن قارچ کش به صورت مستقیم به خاك باعث کاهش و اسپري آن بر روي اندام هوایی گیاه باعث افزایش فعالیت همزیستی میکوریزي می شود. به عنوان مثال جلالی و دمش گزارش کرده اند که استفاده از قارچ کش ها هیچ تأثیري بر فعالیت همزیستی میکوریزي نداشته است، در حالی که نمک عنوان نموده است که اضافه کردن قارچ کش به خاك باعث کاهش فعالیت همزیستی میکوریزي شده و دنه بیان کرده است که چنان چه قارچ کش ها به صورت اسپري بر اندام هوایی گیاه اضافه شود باعث افزایش فعالیت قارچ هاي میکوریزي می شود. عامل دیگر نوع قارچ کش می باشد. طی آزمایشی تأثیر سه آفت کش بر مراحل شروع و توسعه اولیه قارچ هاي میکوریز آربسکولار در گیاه پنبه در شرایط تحت کنترل بررسی گردید و مشخص شد که قارچ کش هاي Terrazol و Terraclor در ابتدا از آلودگی میکوریزي ریشه گیاه پنبه جلوگیري کردند. این بازدارندگی بعد از 4 هفته ناپدید گشت و دیگر تأثیر ماندگاري بر آن نداشت. در حالی که Fenamiphos که یک نوع نماتدکش میباشد نه تنها اثر منفی نداشته است بلکه اثر تشدید کنندگی بر همزیستی میکوریزي در این گیاه داشته و رشد گیاه را نیز افزایش داده است عامل دیگر نوع گیاه میزبان میباشد. آلتن و وست بیان نموده اند که استفاده از علف کش Tebuthiuron به میزان یک کیلوگرم در هکتار اسپورزایی قارچ هاي میکوریزي در ریزوسفر گیاه Bromus tectorum L را کاهش داده است، لیکن هیچ اثر منفی از لحاظ تولید اسپور قارچ هاي میکوریزي و همچنین درصد همزیستی در گیاه Sitanion hystrix در پی نداشته است.به طور کلی بر اساس مطالعات صورت گرفته تأثیر قارچ کش ها بر روي گونه هاي مختلف قارچ هاي میکوریزي به 3 گروه تقسیم می شوند: گروه اول تأثیرات بازدارندگی داشته و همزیستی میکوریزي را کاهش می دهند، گروه دوم بدون تأثیر بوده و استفاده از گروه سوم باعث بهبود همزیستی میکوریزي می گردد. به عنوان مثال، تمام گزارشات موجود در ارتباط با Metalaxyl نشان می دهد که تأثیر این قارچ کش بر قارچ میکوریز سودمند و یا خنثی می باشد. دو مکانیسم براي توجیه اثرات مثبت آفت کش ها بر قارچ میکوریز بیان شده است، اول در صورتی که آفت کش بتواند فیزیولوژي گیاه میزبان را به گونه اي تغییر دهد که سبب افزایش قندهاي محلول در عصاره ریشه ها گردد، در این صورت کلونیزاسیون تحریک خواهد شد. دوم در صورتی که آفت کش ها جمعیت ارگانیزم هاي مضر براي قارچ هاي VAM1 را کاهش دهد، در این وضعیت نیز میکوریز تحریک می شود. بنابراین بدون آگاهی هاي بیشتر در مورد مکانیزم هاي متقابل مطرح شده، داده ها در مورد تأثیرات آفت کش ها باید با احتیاط کافی بررسی شوند.

 

نتیجه گیري کلی

با جمع بندي نتایج این تحقیق و در نظر گرفتن عوامل تأثیرگذار سه گانه فوق می توان عنوان نمود که استفاده از قارچ کش Carboxin Thiram به صورت بذرمال در کشت گیاه گندم رقم چمران اثرات منفی در برقراري رابطه همزیستی میکوریزي نداشته و میتوان زاد مایه این قارچ ها را به صورت همزمان با این قارچ کش مورد استفاده قرار داد. البته براي تأیید نتایج به دست آمده و اظهار نظر قطعی لازم است آزمون هاي مزرعه اي با مقادیر متفاوتی از این قارچ کش به مرحله اجرا در آید.

جدول 1 - برخی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی قطعه آزمایش(عمق 30-0 سانتیمتر)
C.E.C Cmo.kg-1 pH EC dsm-1 SP mg.kg-1% T.N.V mg.kg-1% OC mg.kg-1% P mg.kg-1% K mg.kg-1% Fe mg.kg-1% Zn mg.kg-1% Mn mg.kg-1% Cu mg.kg-1% Tex. mg.kg-1%
13/3 7/7 1/01 32/5 8/2 0/72 7/9 233 2/16 0/46 7/88 1/02 لومی
جدول 2- تجزیه واریانس صفات اندازه گیري شده در آزمایش گلخانهاي
منابع تغییرات (S.O.V) درجه آزادي تعداد پنجه طول ساقه طول خوشه فاصله میانگره تعداد دانه در خوشه وزن دانه در خوشه وزن هزار دانه وزن تر اندام هوائی وزن خشک اندام هوایی
قارچ 6 39/49** 10/89ns 9/15ns 2/28ns 21/93ns 0/06ns 19/86ns 177/93ns 42/73**
قارچ کش 1 12/07ns 10/83ns 5/11ns 2/31ns 0/16ns 0/11ns 90/22** 150/11ns 17/34ns
قارچ x قارچکش 6 14/02ns 1/21ns 12/72ns 0/47ns 6/49ns 0/02ns 7/24ns 42/32ns 9/90ns
خطا 42 11/73 10/24 10/67 1/14 26/22 0/04 10/91 92/63 9/91
درصد ضریب تغییرات   22/57 5/46 28/72 6/60 12/96 14/30 9/18 14/72 9/56
* و ** به ترتیب معنی دار در سطح احتمال 5% . 1% و ns غیر معنی دار
جدول 3 - تجزیه واریانس صفات بیولوژیکی در آزمایشگاه
منابع تغییرات (S.O.V) درجه آزادي تعداد اسپور درصد کلونیزاسیون ریشه
قارچ 6 748/06** 226/25*
قارچکش 1 146/25** 299/46ns
قارچ x قارچ کش 6 105/15** 116/30ns
خطا 42 16/18 84/91
درصد ضریب تغییرات   29/23 16/61
جدول 4 - مقایسه میانگین اثر متقابل قارچهاي میکوریز و قارچکش در صفات بیولوژیکی مورد بررسی در آزمایشگاه
سطوح قارچکش تیمار میکوریزي تعداد اسپور در محیط اطراف ریشه درصد کلونیزاسیون ریشه
بدون قارچکش G.caledonium 10b 56/04
G.clarum 8/12b 53/31
G.geosporum 31/25a 46/48
G.mosseae 8/75b 58/05
G.sp 6/25b 50/06
G.versiforme 10/75b 61/11
Blank 9/87b 46/91
با قارچکش G.caledonium 11/87b 58/02
G.clarum 5b 70/15
G.geosporum 34/37a 59/13
G.mosseae 32/50a 57/84
G.sp 7/12b 56/22
G.versiforme 10b 58/14
Blank 6/75b 44/84
حداقل تفاوت معنیداري Tukey   2/16 4/97
شکل 1- اثر اصلی قارچ میکوریز در تعداد پنجه
شکل 2- اثر اصلی قارچ میکوریز در وزن خشک اندام هوایی
شکل 3- اثر اصلی قارچکش در وزن هزار دانه
شکل 4- اثر اصلی قارچ میکوریزا در تعداد اسپور در محیط اطراف ریشه
شکل 5 - اثر اصلی قارچ میکوریزا در درصد کلونیزاسیون ریشه
شکل 6- اثر متقابل قارچ میکوریزي و قارچکش در تعداد اسپور تولید شده

 

  • نظرات
  • نظرات

      نظر شما کمک بزرگی برای بازدید کنندگان آینده است

      برای ثبت نظر شما کاربر گرامی لازم است ابتدا وارد حساب کاربری خود شوید.

    Copyright © 2020-2021. All rights reserved